22

«خوسف» شهري كوچك اما ديرپا با بافت تاريخي زيبا

«خوسف» شهري كوچك اما ديرپا با بافت تاريخي زيبا
شهرهاي كنوني در گذر زمان فراز و نشيبهاي بسياري را پشت سر گذاشته‌اند, از روستا تا به شهر. رونق تجاري، مسائل نظامي، وضعيت اقليمي، حمله دشمنان، وقوع بلاياي طبيعي و غيره  در پيدايش، گسترش يا نابودي شهرها نقش دارند. در اين ميان كم كم عناصر شهري در كنار هم قرار گرفته و بافت شهرها را تشكيل مي‌دهند. استان خراسان جنوبي برخوردار از شهرهايي با سابقه تاريخي و برخوردار از بافتهاي سنتي قابل توجهي است. آنچه در ذيل مي‌آيد نگاهي است خوسف و بافت تاريخي آن.  
شهر خوسف در 36 كيلومتري غرب بيرجند و در حاشيه كوير قرار گرفته است، اين شهر در 38 و 53 طول شرقي و 46 و 32 عرض شمالي و ارتفاع 1290 متر از سطح دريا قرار دارد. خوسف داراي اقليم مناطق بياباني با ويژگي‌هاي خاص آن است. از جمله اين ويژگي‌ها تابستانهاي گرم و خشك و زمستانهاي نسبتا سرد مي‌باشد. حداكثر نزولات آسماني در سه ماهه اسفند، فروردين و ارديبهشت بوده و كمي نزولات آسماني باعث شده هيچگونه رودخانه دايمي در اطراف آن جريان نيابد. ريزشهاي جوي كم ( 166 م. م) درجه حرارت بالا در فصول گرم، اختلاف درجه حرارت شديد (40 درجه) و طولاني بودن دوران خشكي در بيش از هفت ماه از سال، از ويژگي‌هاي عمده آب و هواي اين منطقه است. وزش بادها با توجه به جهت وزش، سرعت و خشك با مرطوب بودن آنها از عواملي است كه در اقليم آب و هواي يك منطقه تاثير به‌سزايي دارند. خوسف نيز از اين مر مستثنا نبوده و در آن چندين نوع باد كه داراي ويژگي‌هاي مفاوت مي‌باشند، مي‌وزد.  
در منابع تاريخي از خوسف با اين عناوين ياد شده است: جوسف، جسف، خسف، خسب، و خسف؛ خسف به معناي زمين گود و خوسف به معناي پوشيده بودن (خسفه به معناي زمين ريگزار مي‌باشد) كه هر دو معنا براي خوسف صادق است. 
در كتاب‌هاي تاريخي متعددي نامي از خوسف (هر چند به صورتهاي مختلف) برده شده است كه بر اهميت و اعتبار اين شهر در دورانهاي مختلف دلالت دارد. 
حمدالله مستوفي كسي است كه در سال 740 هجري در كتاب نزهه القلوب نام كنوني خوسف را آورده است و درباره‌ي آن چنين مي‌گويد: خوسف شهر كوچكي است و چند موضع توابع دارد و آب آن از رودخانه باشد و ديها را آباز كاريز باشد و در آنجا همه نوع انتفاعي حاصل آيد. 
عوامل متعددي در نحوه‌ي شكل گيري و گسترش كالبدي بافتهاي تاريخي مؤثر مي‌باشند. ساخت كامل و احاطه بر اين عوامل در بررسي و تجزيه و تحليل عملكرد بافت تاثير زيادي دارد. عواملي مانند ميزان خشكي يا رطوبت هوا، درجه حرارت، ميزان و نوع بارشهاي جوي، نوع، جهت و سرعت ورزش بادها. 
عوامل اجتماعي از قبيل مذهب، اعتقادات، آداب و رسو ش ميزان درآمد، نوع طبقات اجتماعي در اين مورد تاثيرگذارند.  
بافت قديمي خوسف نيز كه در طول حيات چندساله خود، فراز و نشيبهاي زيادي را طي كرده است، از اين امر مستثنا نبوده و در جريان شكل گيري و رشد خود بسياراز اين عوامل متاثر شده است. 
بافت قديمي خوسف با مساحتي در حدود 120 هكتار، تعداد زيادي بناهاي باارزش تاريخي و فرهنگي را در خود جاي داده است. مسجدها، آب انبارها، مدرسه، قلعه و… ازجمله اين بناهاي باارزش مي‌باشند. 
هرچند كه در گذر زمان آسيبهاي جدي به ساختار بافت بر اثر احداث ساختمانها و خيابانهاي جديد وارد آمده است، اما هنوز قسمتهاي عمده بافت خوسف اصالت و هويت تاريخي خود را حفظ كرده است. 
آنچه در بررسي نخستين بافت قديم خوسف جلب توجه مي‌كند، نحوه‌ي شكل گيري و توسعه بافت و عوامل مؤثر در اين امر مي‌باشد، به جرات مي‌توان گفت: نخستين و مهمترين عامل در شكل‌دهي و جهت بخشي به بافت خوسف، نحوه‌ي دسترسي ساكنان به آب مي‌باشد. 
قنات خوسف كه به آب ميان ده مشهور است، از سمت شرق خوسف كه وارد بافت مي‌شده در مسير خود علاوه بر آنكه آب تعداد زيادي حوض انبار را تامين مي‌كرده، از داخل بسياري از خانه‌ها نيز مي‌گذشته است. قابل توجه است كه در بعضي از نقاط شعباتي از قنات جدا شده و در دو جهت شمال و جنوب به اب انبارهايي كه در خارج از مسير اصلي قنات قرار داشته‌اند رسيده و آنها را نيز پر آب مي‌كرده است. 
مهمترين آسيب جدي كه به بافت خوسف وارد آمده، احداث خيابان شهيد مطهري در جهت شرقي - غربي خوسف مي‌باشد كه بافت خوسف را به دو نيمه شمالي و جنوبي تقسيم كرده است. در جريان احداث اين خيابان، بازار قديم خوسف به طول كاملا از ميان رفته و اثري از آن بر جاي نمانده است. در ضمن به تعدادي از ساير بناهاي با ارزش نيز خسارت جدي وارد آمده است. 
بافت خوسف از شمال به مزارع كشاورزي و رودخانه شاهرود و از غرب و جنوب به شوره‌زار گراب و از سمت شرق به بافت جديد محدود مي‌شود .
خوسف از شمال به فردوس ، از شرق به بخش مركزي بيرجند ، از جنوب به نهبندان و از غرب به شهرستان طبس محدود مي‌شود . اين شهر داراي طول و جغرافيايي 47ـ32 و ارتفاع 1300 متر از سطح دريا مي‌باشد . پيشينه تاريخي خوسف به دوران قبل از اسلام مي‌رسد ، به خاطر موقعيت خاص طبيعي از قديمي‌‌ترين زمان به عنوان هسته‌اي از تجمع انساني در كوير خراسان بوده است به وجود نگاشته‌هاي    باستاني برجاي مانده در كال جنگال واقع در دامنه كوههاي دليل بر قدمت اين منطقه است . از نظر تاريخي خوسف يكي از كهن‌ ترين و قديمي‌ترين شهرهاي جنوب خراسان محسوب مي‌شود که در منابع تاريخي از آن با نامهاي خسف ، خسب و خوسف ياد شده است در كتاب نزهه القلوب حمدا … مستوفي در خوسف به عنوان معظمات بلاد قهستان دررديف تون( فردوس ) قائن و جنابذ ( گناباد ) ياد شده است وجود بافت قديمي با آثار تاريخي ارزشمند از ويژگيهاي شاخص اين شهر محسوب مي‌شود اين بافت كه به لحاظ موقعيت طبيعي و واقع شدن بر روي هسته مقاوم ، از زمين لرزه در امان مانده يكي از سالمترين بافتهاي تاريخي به شمار مي‌رود. هنرها‌ي سنتي خوسف عبارتند از : پارچه بافي (تون بافي ) سفالگري

تعداد امتیازات: (0) Article Rating
تعداد مشاهده خبر: (716)
کد خبر: 2775
  • «خوسف» شهري كوچك اما ديرپا با بافت تاريخي زيبا

RSS comment feed نظرات ارسال شده

1
# محمدحسین (شنبه 10 اسفند 1392 10:13 ب.ظ)
سلام حیف که قدراین جای ارزشمندرونمیدونیم وداریم براسهولت دسترسی سواره وبی توجه به عابرپیاده ،بافت تاریخی روتخریب می کنیم وبافت تاریخی خوسف وقلعه اونم یکی از این آثاره

ارسال نظر جدید

نام

ایمیل

اين ماه: 138684                              ديروز: 4784                              امروز: 1912

کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت برای تبیان خراسان جنوبی (سال 2018) محفوظ می باشد.