09

شاه‌ خوشین‌ کیست‌؟

شاه‌ خوشین‌ کیست‌؟

پیروان‌ شاه‌ خوشین‌ تنبور زن‌ بوده‌ و در 32 سالگی‌ اظهار مظهریت خدا در خودش‌کرده‌ است‌ وی‌ دیداری‌ با باباطاهر همدانی‌ داشته‌ است‌ و در سال‌ 467 ه.ق‌ دررودخانة‌ گاماسیاب‌ در هرسین‌ غرق‌ شده‌ است‌.

منابع‌ اهل‌ حق‌ّ شاه‌ خوشین‌ یا مبارک‌ شاه‌ لرستانی‌ (۴۶۷-۴۰۶) را یکی‌ از رهبران‌مهم‌ اهل‌ حق‌ّ قبل‌ از سلطان‌ اسحاق‌ می‌دانند. وی‌ را دارای‌ سپاهی‌ معروف‌ به‌ هزارسوار و سپاه‌ نهصد نهصد غلام‌ می‌شمارند.

سپای‌ شاه‌ خوشین‌ نامش‌ هزارا هزار سوار آمایوش‌ها و درز

سپاه‌ شاه‌ خوشین‌ نامش‌ هزار (هزار اسب‌) است‌ هزار سوار آماده‌ در شکاف‌ کوه‌هستند.

به‌ نهصد نهصد غلام‌ این‌ چنین‌ شدند جمع‌ برگرد آن‌ شاه‌ دین‌

شاه‌ خوشین‌ باعث‌ گرفتاری‌ در چند شهر شده‌ است‌ و شدیداً (یاران‌ وی‌ را)دستگیر می‌کنند و ندای‌ نماز نماز برپاست‌

شاه‌ خوشین‌ عقاید تناسخیه‌ و وحدت‌ وجودی‌ داشته‌ است‌.

شاه‌ خوشین‌ گفته‌ است‌: قلعة‌ کنگاور را ما خراب‌ کردیم‌.

پیروان‌ شاه‌ خوشین‌ تنبور زن‌ بوده‌ و در ۳۲ سالگی‌ اظهار مظهریت‌ خدا در خودش‌کرده‌ است‌ وی‌ دیداری‌ با باباطاهر همدانی‌ داشته‌ است‌ و در سال‌ ۴۶۷ ه.ق‌ دررودخانة‌ گاماسیاب‌ در هرسین‌ غرق‌ شده‌ است‌.

شاه‌ خوشین‌ شخصیت‌ واقعی‌ است‌ یا خیر؟
بیشتر، زندگی‌ شاه‌ خوشین‌ (۴۶۷-۴۰۶ ه .ق‌) در دورة‌ طغرل‌ اول‌ سلجوقی‌(۴۵۵-۴۲۹ ه. ق‌) و الب‌ ارسلان‌ (۴۶۵-۴۵۵ ه. ق‌) گذشته‌ و همچنین‌ معاصر با اکرادبرزیکانی‌ (۴۷۸-۳۴۸ ه.ق‌) در غرب‌ ایران‌ و آل‌ بویه‌ (۴۳۳-۳۱۰ ه. ق‌) بوده‌ است‌.

قاعدتاً با توجه‌ به‌ تولد شاه‌ خوشین‌ در سال‌ (۴۰۶ ه. ق‌) در زمان‌ طغرل‌ اول‌ باید۲۳ ساله‌ باشد. حال‌ به‌ گزارش‌ تاریخ‌ دقت‌ کنیم‌: طغرل‌ پس‌ از سروسامان‌ دادن‌ نواحی‌شرقی‌ و مرکزی‌ رو به‌ غرب‌ ایران‌ آورد که‌ در اختیار آل‌ بویه‌ بود و بر بغداد نیز تسلط‌داشتند. مؤلفی‌ می‌نویسد:

«هزار اسب‌ (۴۶۵-۴۰۵ هـ.ق‌) متحّد سابق‌ آل‌ بویه‌ اکثر اوقات‌ رابطی‌ بین‌ طغرل‌بیک‌ و بعضی‌ حکام‌ مستقل‌ محلّی‌ بود و در سال‌ ۴۴۸ میانجیگری‌ بین‌ سلطان‌ طغرل‌ وقریش‌ بن‌ بدران‌ کرد.»

از مقایسه‌ بین‌ کلمات‌ هزار اسب‌ در کامل‌ ابن‌ اثیر و هزار سوار در کلام‌ و دفاتر اهل‌حق‌ها و سال‌ تولّد و فوت‌ آن‌ دو «هزار اسب‌ = (۴۶۵-۴۰۵)، شاه‌ خوشین‌ =(۴۶۷-۴۰۶)» ظن‌ قوی‌ بدست‌ می‌آید که‌، شاه‌ خوشین‌ همان‌ هزار اسب‌ امیر کردمحلی‌ (نیمه‌ مستقل‌) است‌ و ظاهراً جزء اتابکان‌ لرستان‌ بوده‌اند.

چیزی‌ که‌ این‌ گمان‌ را قریب‌ به‌ اطمینان‌ می‌رساند جمله‌ای‌ در دفتر اهل‌ حق‌ّهاست‌که‌ در دورة‌ شاه‌ خوشین‌ آمده‌ است‌.

بابا فقی‌ ما خدا نیستیم‌ با خدائیم‌ اصلمان‌ خود است‌ و خوره‌ زاییم‌.

بنظر می‌رسد کلمة‌ خود در بیت‌ دوم‌ غلط‌ است‌ زیرا معنا ندارد که‌ اصل‌ انسان‌خودش‌ باشد پس‌ آن‌ را اصلاح‌ می‌نماییم‌ به‌:

اصلمان‌ (خور = خورشید) و (خوره‌ زا = خورشید زاده‌) است‌ پس‌ باید گفت‌ که‌شاه‌ خوشین‌ یکی‌ از پادشاهان‌ (اتابکان‌ لرستان‌) لرستان‌ معروف‌ به‌ هزار اسبیان‌ است‌چنانچه‌ در صفحات‌ بعدی‌ به‌ نقل‌ از دایرة‌ المعارف‌ بزرگ‌ اسلامی‌ آمده‌ است‌. همچنین‌در تحقیقات‌ خود این‌ مسئله‌ برایم‌ مطرح‌ شد که‌ لر کوچک‌ را بنی‌ خورشید و یاخورشیدیان‌ و لر بزرگ‌ را هزار اسبیان‌ نیز می‌نامیده‌اند و احتمالاً شاه‌ خوشین‌ اصالتاً ازاهالی‌ لر کوچک‌ بوده‌ ولی‌ در دستگاه‌ سلجوقیان‌ در منطقه‌ لر بزرگ‌ به‌ کار گرفته‌ شده‌است‌ لذا سپاهش‌ را هزار اسب‌ می‌نامند. لذا وی‌ اصل‌ خود را خورشید زاده‌ می‌داند.

گوناگون‌ بودن‌ اسم‌ شاه‌ خوشین‌ و پدرش‌ در منابع‌ اهل‌حق‌ّ ضرری‌ به‌ مطلب‌نمی‌رساند زیرا مبارک‌ شاه‌ نیز می‌تواند لقب‌ باشد چنانچه‌ نام‌ امان‌ اللّه‌ (پدرش‌) دراشعار اهل‌حق‌ّ می‌تواند لقب‌ پدرش‌ باشد.

و باید دانست‌ که‌ حتّی‌ کلمة‌ هزار اسب‌ نیز می‌تواند لقب‌ شاه‌ خوشین‌ باشدچنانچه‌ قبلاً گذشت‌:
سپاه‌ شاه‌ خوشین‌ نامش‌ هزار اسب‌ است‌ هزار سوار در شکاف‌ کوه‌ آماده‌ است‌.

یکی‌ از اساتید (در کتاب‌ خود، فرمانروایان‌ گمنام‌) اشتباهاً حسین‌بن‌ مسعود کردی‌را به‌ جای‌ شاه‌ خوشین‌ گرفته‌ و باعث‌ اشتباه‌ دیگران‌ شده‌است‌. حسین‌ بن‌ مسعود درسال‌ (۴۰۵ ه. ق‌) با بدر بن‌ حسنویه‌ برزیکانی‌ جنگ‌ کرده‌ است‌ در حالی‌ که‌ شاه‌خوشین‌ یک‌ سال‌ بعد به‌ دنیا می‌آید. ظاهراً منشاء توّهم‌ ایشان‌ کلمة‌ خوشین‌ مسعود درمجمل‌ التواریخ‌ و القصص‌ است‌ که‌ اشتباهاً در بالای‌ حُو سین‌ ضمة‌ را تبدیل‌ به‌ نقطه‌کرده‌اند ولی‌ اصل‌ آن‌ حُوسین‌ مسعود است‌.

توضیح‌ درباره لر کوچک‌ و بزرگ‌
ولایت‌ لرستان‌ دو قسمت‌ بوده‌ است‌: لر کوچک‌ و لر بزرگ‌ و به‌ اعتبار آن‌ که‌ دوبرادر در نزدیکی‌ سیصد هجری‌ معاصر یکدیگر و حاکم‌ آنجا بوده‌اند. نام‌ حاکم‌ لر بزرگ‌بدر و حاکم‌ لر کوچک‌ ابو منصور بود. و چون‌ بدر درگذشت‌ حکومت‌ به‌ پسر زاده‌اش‌هلال‌ بن‌ بدر رسید.

او منصب‌ وزارت‌ خود را به‌ محمّد خورشید مفوض‌ گردانید و درسنة‌ پانصد هجری‌ (دویست‌ سال‌ بعد) قریب‌ چهارصد خانوار کرد از جبل‌ السّماق‌ شام‌که‌ ایشان‌ را با بزرگ‌ خود نزاعی‌ افتاده‌ بود ترک‌ وطن‌ کرده‌ و به‌ لرستان‌ آمدند و به‌ سبیل‌رعیتی‌ در خیل‌ احفاد (نواده‌های‌) محمّد خورشید نزول‌ نمودند عاقبت‌ لر کوچک‌(۱۰۰۶-۵۸۰ ه. ق‌) رسماً سلسلة‌ خورشیدیان‌ را تشکیل‌ داد و به‌ سبب‌ انتساب‌ به‌محمّد خورشید و یا کس‌ دیگر بنی‌ خورشید نامیده‌ شدند.

تعداد امتیازات: (1) Article Rating
تعداد مشاهده خبر: (768)
کد خبر: 3720
  • شاه‌ خوشین‌ کیست‌؟

RSS comment feed نظرات ارسال شده

هم اکنون هیچ نظری ارسال نشده است. شما می توانید اولین نظردهنده باشد.

ارسال نظر جدید

تنها کاربران ثبت نام کرده مجاز به ارسال نظر می باشند.
اين ماه: 86456                              ديروز: 2710                              امروز: 3033

کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت برای تبیان خراسان جنوبی (سال 2019) محفوظ می باشد.