04

رسانه و طلبگی

رسانه و طلبگی

مجله پگاه حوزه (ویژه حوزه های دینی)  9 بهمن 1387 - شماره 57



مقدمه
یکی از مشکلات اساسی نظام آموزشی و تبلیغی ، حوزه سر در گمی جدی آن در بهره گیری از تکنولوژی آموزشی است.این امر، از یک سو ریشه در بی اعتنایی بخش عمده ای از نیروهای حوزه و ناتوانی آنها در مقام بهره گیری از ابزار آموزشی دارد و از سوی دیگر منبعث از تلقی حد اکثری از توانایی ابزار اموزشی برخی دیگر متاثر است.

در اینکه رسانه های آموزشی تأثیر جدی بر امر یادگیری و تسهیل آموزش دارد شکی نیست. این موضوع تا آنجا آشکار است که به محض مطرح شدن رسانه های آموزشی برخی تصور کردند که این رسانه ها می توانند جایگزین استاد شده و نقش بدیل معلم را به عهده خواهند گرفت همین امر موجب شد که بهره گیری از این رسانه ها در ابتدای امر با مقاومت و بی مهری معلمان مواجه شود. تا حدود سالهای 1950 تعریف مورد توافق درباره تکنولوژی آموزشی در ابزار و وسایل به کارگرفته شده در امر آموزش خلاصه می شد. ابزار و وسایل نیز از جنبه رسانه بودنشان موردنظر بود و به همین دلیل در اوایل شکل گرفتن این تعریف و رشد و گسترش مراکز سمعی بصری در مراکز آموزشی، معلمان که به غلط رسانه ها را جایگزین خود می پنداشتند احساس خطر کردند و بحثهای بسیاری درباره به سرآمدن دوران کلاسهای سنتی در محافل تعلیم و تربیت مطرح شد.

اما چندی نگذشت که مبالغه آمیز بودن این دیدگاه و نادرستی این پندار برملا شد. زیرا اگرچه ابزار آموزشی می توانستند کمک بسیار موءثری در تسهیل آموزش و یادگیری داشته باشند اما هیچگاه نمی توانند به صورت مطلق جایگزین استاد شوند به تعبیر بهتر، ابزار آموزشی همانطور که از عنوان وسیله و ابزار کمکی می توانند در اختیار استاد قرار گیرند بدیهی است که یک ابزار به هراندازه که بتواند کارآمد و موءثر باشد باز هم نمی تواند جایگزین استفاده کننده از ابزار شود. تحقیقات مقایسه ای، نتایج زیر به دست آمده است:

الف- رسانه ها تنها مجموعه ای از اجزای مکانیکی و الکترونیکی هستند که وسیله انتقال محتوای آموزش به شاگرد بوده و به صرف رسانه بودن، با هم تفاوتی ندارد.

ب- دستیابی به اکثر اهداف آموزشی با استفاده از انواع رسانه های آموزشی ممکن است، مگر در موارد خاص که نوع آموزش با ویژگیهای فراگیران، نوع خاصی از رسانه را دیکته می کند.

ج- یادگیری بیشتر تحت تأثیر موضوعاتی است که آموزش داده می شود، نه وسیله ای که از طریق آن آموزش ارائه می شود.

د- در کنترلهای دقیق در تحقیقات مقایسه ای بین رسانه ها، طبیعت این کنترلها طوری است که آموزشهای ارائه شده از طریق رسانه های مختلف را تا حدی به هم شبیه می سازد که تنها نتیجه مورد انتظار از اینگونه تحقیقات، عدم تفاوت معنی دار بین رسانه ها خواهد بود.

به این ترتیب ،نه بدون ابزار اموزشی می توان تبلیغ و تدریس با کیفت و سرعت لازم داشت و نه ابزار اموزشی می تواند بدیل مبلغ و معلم بوده، نقش جایگزین برای ان داشته باشد.

برای آنکه بتوان به تحلیل نسبتا جامعی از امکان ،حدود و شیوه کاربرد رسانه در نظام آموزشی، پژوهشی و تبلیغی دست یافت ، این موضوع را ذیل عناونی ذیل پی خواهیم گرفت.

1. تعریف رسانه
2. انواع رسانه
3. ظرفیت ها و محدودیت های هر یک رسانه ه

4. عوامل موثر بر انتخاب رسانه ه

5. راهبردهایی جهت بهره گیری مؤثر از رسانه ها در موضوعات حوزوی

1. تعریف رسانه
رسانه به ابزاری که واسطه انتقال پیام از گوینده به مخاطب گفته می شود «رسانه از نگاه فنی به ابزارهایی گفته می شود که پیغام را از فرستنده به گیرنده انتقال می دهند».(1)

برای آنکه رسانه بتواند نقش انتقال پیام را به درستی ایفا کند می باید برای دو طرف گوینده و پیام گیر آشنا و از نظر محتوای پیام مورد پذیرش باشد. نا آشنایی با یک رسانه و یا عدم پذیرش محتوای آن از سوی مخاطب بنا به هر دلیل اعم از مبادی روانشناختی و یا باورها داشت ها و ارزش های خاص فردی و قومی می تواند نقش منفی و خنثی کننده ای در مقام بهره گیری از آن داشته باشد. «رسانه به هر ابزار، سازمان یا نهادهای مادی و غیرمادی که حامل پیام بوده اطلاق می گردد و منتها به شرط آن که پیامی که منتشر می کند از مقبولیت اجتماعی برخوردار باشد و موردپذیرش جامعه و مخاطبان قرار گیرد».(2)

2. انواع رسانه ها
رسانه ها را با توجه به ابعاد محتلف آن به اشکال متنوع دسته بندی کرده اند که در این میان یکی از تقسیمات مهم تقسیم بندی آنها با توجه ماهیت و نمود خارجی آن می باشد.از این نظر رسانه ها به رسانه های نوشتاری یا مکتوب، رساینه های شنیداری، رسانه های دیداری و رسانه های تلفیقی (تلیقی از نوشتار ، دیدار، و شنیدار) تقسیم می شود. رسانه های نوشتاری مانند کتاب، مجلات و ورزنامه و..رسانه های شنیداری از قبیل سخنرانی، ردایو و نوار و ... رسانه های دیداری از قبیل تصاویر ، نمودارها و نقشه ها و... و رسانه های تلفیقی نیز به مواردی از قبیل تلویزیون، فیلم ها انترنت و.. گفته می شود.

3. ظرفیت ها و محدودیت های هر یک از رسانه ها
از مهم ترین خطاهای رایج در مقام بهره گیری از رسانه ها، بی توجهی به ظرفیت ها و محدودیت های هر یک از رسانه ها می باشد. این امر موجب تلقی نادرست از ظرفیت محدود برخی رسانه ها و در نتیجه استفاده حداکثری از آنها می شود.نتیجه این امر احساس دلزدگی مخاطبین نسبت به آن رسانه و در نتیجه از بین رفتن ظرفیت حد اقلی همان رسانه نیز می شود.در برخی موارد عکس حالت بالا رخ می دهد. برخی از افراد به علت نا آشنایی با ظرفیت بالای یک رسانه تنها از برخی ظرفیت ها استفاده می کنند و با غفلت از سایر ابعاد آن، بهره گیری از آن رسانه را به حد اقل ممکن کاهش می دهند. این امر در رسانه های تلفیقی بیش از بقیه موارد قابل مشاهده است. گاهی از تلویزیون که یک رسانه چند بعدی است چنان ضعیف بهره گرفته می شود مخاطب احساس می کند که تفاوتی بین این رسانه با رسانه های شنیداری محض وجود ندارد. این موضوع مخصوصا در مواجهه با موضوعات مذهبی بیش از سایر موارد محسوس و ملموس است. در این موارد در مباحث آتی دوباره سخن خواهیم گفت در این بخش تنها به ظرفیت شناسی عام رسانه به صورت فهرست اکتفا کرده و در مباحث آتی در مورد سایر موارد بحث خواهد شد. بی تردید تبیین ظرفیت ها و محدودیت های همه رسانه ها نیازمند وقت و مجال بیشتری است به همین دلیل ما در این نوشته تنها به ظرفیت شناسی برخی از رسانه های پر کاربرد و مهم اکتفا خواهیم کرد.

1.3. رسانه های متکی بر چاپ

1.1.3. کتاب

الف ظرفیت ها

1. قابلیت انتشار آن در سطوح وسیع تر

2. امکان تجدید چاپ آن در مکان ها و زمان های مختلف (شکستن حصار زمان و مکان)

3. امکان طبقه بندی آن بر حسب سطوح سنی مختلف و جنسیت مخاطب (زن و مرد)

4. امکان تبیین مطالب به صورت اجمالی و تشریحی

5. ماندگاری آن در طول تاریخ

6. قابلیت ترکیب آن با سایر رسانه ها، مانند نقشه، عکس و تصویر و...

7. امکان تبیین مطالب به صورت کامل و جامع

8. شکل گیری کتاب ها بر اساس موضوع خاص

ب محدودیت ها

1. نبود انگیزش جهت مطالعه کتاب از سوی مخاطبان

2. پرهزینه بودن آن برای مخاطبان نسبت به تلویزیون

3. مشکل بودن حمل و نقل آن

4. تنها برای افراد با سواد قابلیت استفاده دارد.

5. امکان یادگیری در آن نسبت به رسانه های تصویری و شنیداری و تصویری (رادیو و تلویزیون) کم است.

6. کمبود مخاطبان آن نسبت به تلویزیون، رسانه های شنیداری و دیداری

7. متنوع نبودن مطالب کتاب

8. به روز نبودن کتاب ها در ارتباط با مسائل زودگذر و حوادث فوری

2.1.3. مجلات

الف ظرفیت ها

1. بالاتر بودن تعداد تیراژ آن در اغلب موارد

2. تنوع مطالب نشریه

3. به روز بودن و همگامی آن با نیارهای روزمره و حوادث زودگذر

4. قابلیت ترکیب آن با سایر رسانه ه

5. امکان انتشار آن با توجه به انواع مخاطبان (مجلات مختلف، با توجه به نوع گرایش های سطوح سنی مجله کودک، نوجوان، بزرگسالان و زن می تواند تنظیم شده به بازار عرضه شود.)

6. قابلیت تنظیم و انتشار مجله با توجه به سطوح فکری مخاطب (مجلات تخصصی، نیمه تخصصی و عمومی) موضوعات خاص (مجلات فلسفی، ادبی، تربیتی، سیاسی و...)

ب محدودیت ها

1. تنوع مطالب مانع از امکان تبیین مطالب به صورت عمیق تر می شود، مگر آنکه مجله تخصصی بوده و مباحث به صورت منطقی بین نویسندگان توزیع شود و امکان تبیین کامل مطالب برای نویسنده فراهم شود در حالی که در اغلب موارد این امکان حتی در مجلات تخصصی فراهم نیست.

2. عدم تجدید چاپ مجلات در اغلب موارد که در نتیجه آن منسوخ شدن مطالب منتشر شده در مجله و نابودی آن می شود، مگر آنکه در مراکز کتابخانه نگهداری شود که آن هم برای اغلب افراد به سهولت در دسترس نیست.

3. تنوع مطالب مجله در عین حال که مخاطبان زیادی را جلب می کند، اما موجب شکل گیری احساس بیهودگی و بی ثمری غیرمرتبط با خواسته ها و نیازهای فکری فرد شده و در نهایت موجب انصراف خواننده از تهیه مجله یا روزنامه به صورت مستمر می شود.

4. نگهداری مجله ها به علت کثرت تعداد آن عملاً غیرممکن است.

اصول حاکم بر نحوه استفاده از رسانه های مکتوب (یا نظام های متکی بر چاپ)

2.3. رسانه های شنیداری(شفاهی)

1.2.3. رادیو

الف ویژگی برنامه رادیویی

1. سرعت انتشار خبر و موضوع: سریع ترین خبر از رادیو فرستاده می شود.

2. مداومت انتشار خبر و موضوع

3. وسعت حوزه انتشاراتی خبر و موضوع

ب مزایای رادیو

1. قابلیت حمل و نقل

2. تأثیر بر حس شنوایی و کارا بودن آن برای بی سوادان

3. قابل استفاده در همه جا و تحت هر شرایطی

4. ارائه پیام به زبان رسمی هر کشور و زبان محلی هر منطقه

5. عدم نیاز به نیروی برق رادیو یکی از بهترین وسایل آموزشی است لذا در تهیه برنامه های بهداشتی و ارتقاء سطح آگاهی، میزان نگرش و رفتار افراد جامعه از طریق وسایل ارتباط جمعی، رادیو اهمیت خاص دارد.

ج. محدودیت های رادیو

1. چون این وسیله تنها برحس شنوایی اثر دارد، در نتیجه ادراک ممکن است به طور کامل صورت نگیرد.

2. چون در هر شرایطی قابل استفاده است ممکن است پیام در شرایط نامساعد شنیده شود و ممکن است شرایط برای یادگیری فرد کامل نباشد.

3. سرعت انتشار اخبار ممکن است در برخی از موارد بر صحت آن أثر گذارد.

4. پیام های رادیویی برخلاف مطبوعات بسیار فرار هستند لذا امکان تحریف آنها از طرف مخاطب وجود دارد.

5. به دلیل سرعت و مداومت انتشار خبر و موضوع ، فرصت تجزیه و تحلیل و تفسیر مطالب از دست می رود.

2.2.3. ویژگی های سخنرانی و محدودیت ها و ظرفیت های آن

الف محاسن روش سخنرانی

1. قابلیت بهره گیری آن برای انبوه مخاطبان

2. مطالب پیچیده، مخصوصاً نظریه های جدید که هنوز چاپ نشده اند، می توانند به وسیله سخنرانیها، به طور موءثر عرضه شوند.

3. سخنرانیها قادرند بیش از کتابها ذوق و علاقه به وجود آورند.

4. ارزان تر بودن به نسبت مخاطبان

5. با توحه به موقعیت های زمانی و مکانی و مجموعه تجهیزات، روش سخنرانی بسیار آسان برگزار می شود.

6. روش سخنرانی، تا حد زیادی می تواند با برنامه وی تطبیق یابد، در حالی که مطالب چاپی و برنامه ریز شده چنین امکانی را ندارد.

7. موقعیت و وضعیت سخنرانی به مخاطبان می فهماند که بودن در یک سخنرانی، توجه داشتن به مطالب و یادداشت برداشتن عمل پسندیده است و این خود موجب رضایت و خشنودی مخاطبان می شود.

8. موقعیت سخنرانی سبب تقویت اجتماعی، ذوق زیبایی، علاقه، اعتماد به نفس و کاهش احساس تنهایی می شود.

9. سخنرانان می توانند فراوانی کتابها را در برخی زمینه ها و کمبود آنها را در سایر زمینه ها جبران نمایند.

10. سخنرانان می توانند چهارچوب؛ نگرش کلی و یا یک نقد را که با هیچ یک از مواردی که در کتابها آمده است مشابهت ندارد در اختیار دانش آموز بگذارند.

ب محدودیت های روش سخنرانی

1. به علت اینکه در این روش سخنران متکلم وحده است مخاطبان چندان فعال نیستند و قدرت تکلم و مباحثه آنها چندان تقویت نمی شود.

2. تفاوت های فردی در این روش منظور نمی گردد.

3. روش سخنرانی ممکن است حالات انفعالی و وابستگی را در مخاطبان افزایش دهد.

4. روش سخنرانی ممکن است فقط مطلوب و منطبق بر خواسته های عده معدودی باشد.

5. روش سخنرانی، سازگار و مناسب هر سخنران نیست؛ تنها افراد متخصص در محتوا و نحوه ارائه قادر به ارائه مطالب به صورت موءثر هستند.

6. در این روش اگر مخاطب قسمتی از مطالب سخنرانی را از دست بدهد به سختی می تواند آن را جبران کند اما در مواد چاپی این مشکل وجود ندارد.

7. در سخنرانی تمام مستندات تحقیق را نمی توان ارایه کرد.

8. لازمه سخرنانی بهره مندی از ویژگی های خاصی مانند مهارت در سخنوری، صدای مناسب، تمرکز فکری لازم و... است .

9. استرس های خاص ممکن است در امر سخنرانی اخلال ایجاد کند.

3.3. رسانه های تلفیقی

امروزه تلویزیون وفیلم وقت وتوجه بسیاری از مردم رابه خود اختصاص داده است. هیچ یک از وسایل ارتباط جمعی به اندازه تلویزیون زنده و جذاب نمی باشد. تاثیر تلویزیون برروی مردم بسیار زیاد است . تلویزیون باعث بالابردن سطح دانش عمومی وتاثیر درعقاید مردم شده وعرضه کننده راه های نوین زندگی است . تلویزیون درمناطق شهری ویا حتی روستایی می تواند نقش حمایتی بسیار قوی درخصوص رفتار بهداشتی داشته باشد.

الف مزایای استفاده از تلویزیون در آموزش

1. انتقال برنامه های زنده وتصاویر متحرک از طریق برنامه های تلویزیونی ، ماهواره ها یا کانال های تلویزیون آموزشی میسر می باشد .

2. امکان ضبط و پخش برنامه وجود دارد.

3. امکان تولید برنامه های محلی جهت آموزش براساس نیاز منطقه

4. فرصت مشاهده اماکن واشیایی که دردسترس نباشد .

5. به فراگیران امکان می دهد تا آن دسته از آزمایش های تجربی را که انجام آن مستلزم صرف هزینه گزاف وتوام با خطرات احتمالی است مشاهده کند.

6. امکان آموزش غیر حضوری (در کلاس و آموزشگاه و ...) را فراهم می کند.

7. از طریق استفاده از خاصیت بزرگ نمایی، مشاهده اشیاء و موجودات بسیار کوچک را فراهم می کند.

8. امکان مشاهده برخی موارد غیر قابل دسترس مانند اعمال جراحی و ...

9. استفاده از حس بینایی آموزش را ماندگارتر و مؤثرتر می سازد.

ب محدودیت های استفاده از تلویزیون در امر آموزش

1. در استفاده گروهی از تلویزیون، تفاوت های فردی فراگیران از حیث سرعت یادگیری، علایق و نیازهای خصوصی آنان مورد توجه قرار نمی گیرد.

2. هزینه گزافی برای تولید برنامه های آموزشی مورد نیاز می باشد.

3. ارتباط یک طرفه است .

4. در صورتی که بینندگان آمادگی کافی برای مشاهده برنامه را نداشته باشند، تلویزیون بخودی خود قادر به پیش بینی و رفع آن نیست .

5. با توجه به وقت محدودی که به هربرنامه اختصاص داده می شود محتوای برنامه ها اکثرا فشرده و ناقص تحویل داده می شوند.

6. امکان حمل و نقل آن در تمام مکان ها وجود ندارد.




پی نوشت ها:

1 . http :/ aspx/.2 soltanifard.blogfa.com/post-

2 . http :/ mediaculture.blogsky.com//?125 PostID=


تعداد امتیازات: (0) Article Rating
تعداد مشاهده خبر: (165)
کد خبر: 4987
  • رسانه و طلبگی

RSS comment feed نظرات ارسال شده

هم اکنون هیچ نظری ارسال نشده است. شما می توانید اولین نظردهنده باشد.

ارسال نظر جدید

نام

ایمیل

اين ماه: 480576                              ديروز: 28333                              امروز: 5480

کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت برای تبیان خراسان جنوبی (سال 2018) محفوظ می باشد.