04

منکرات رسانه ای

منکرات رسانه ای

مجله فرهنگ كوثر / زمستان 1387 - شماره 76 

 

مقدمه

رسانه های جمعی تأثیر به سزا و نقش چشم گیری در شکل گیری فرهنگ ها و ارزش های هر جامعه دارند که با پیشرفت فزاینده فناوری ها و جریان گسترده اطلاعات در جهان معاصر، و نیز به دلیل پیچیدگی ها و توسعه رسانه ها در سطح ملّی و فرا ملّی ، توجّه به ظاهرگرایی ها و تأثیرگذاری آنها در فکر و فرهنگ مخاطبانِ قشرهای مختلف، نقش آفرینی آنها نمود بیشتری یافته و در معرض انحراف قرار گرفته است؛ انحرافاتی چون تجلیل از طاغوتیان و چهره های نفاق و کفر، به بهانه هایی مثل بزرگداشت هنر، علم و ادبیات. از این رو، لازم است عملکرد رسانه ها به درستی ارزیابی شود. سعی نگارنده بر این است که آفات پرداخت رسانه ها به برخی منکرات رایج را که با ظاهر خیرخواهانه انجام می گیرد، ذکر و تحلیل کند، شاید این زنگ هشدار بتواند مسئولان و مدیران انقلابی را به خود آورد.

رسانه های ملّی (صدا و سیما) به عنوان رسانه ای جمعی از امتیاز شکل دهی و تأثیرگذاری بر فرهنگ جامعه برخوردار است، ولی به دلیل پیچیدگی های ارتباط جمعی و مدیریت پیام، لازمه تحقق چنین امری دقت، تفکر و تأملی عمیق و شایسته است، به ویژه که رسانه ملی نظام اسلامی ایران باید عملکردی داشته باشد که منجر به گسترش ارزش های دین و انقلاب و بسترساز عبودیت فردی و اجتماعی شود و این هدف، نیازمند پیمودن مسیری طولانی و تلاش علمی فراوانی است تا بدین سان، هم از آرمان های مطلوب اسلام و انقلاب اسلامی فاصله نگیرد و هم به طاغوتی گری، استبدادگرایی، روشنفکری های عوام فریب و به ظاهر دینی منجر نگردد.

به عبارت دیگر، رسانه ملی و جمعی، نیازمند طرّاحی و تعیین مدل ها و ساختارهای کارآمد به منظور مدیریت پیام ها، تصاویر و خدمات رسانه ای است.

آفات توجه رسانه به منکرات
از منکراتی که امروزه در برخی رسانه های جمعی دیده می شود، می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

1. ایجاد زمینه حمایت از بیگانگان و دشمنان دینی در داخل و خارج کشور؛

2. تجلیل از چهره های طاغوتی به بهانه خدمات علمی، هنری و ادبی؛

3. ایجاد زمینه آزاد اندیشی های غلط و ترویج نظریه های غیر متخصصانه در دین؛[1]

4. توجه بی حد و حصر و غیر منطقی به عادات جاهلانه و عواطف انسانی، به جای توجه به قانون گرایی و واقعیت های مذهبی؛

5. توجّه بسیار به تفریح و سرگرمی مخاطبان، به جای سوق دادن اندیشه ها به مسائل مهم و جاری زندگی اجتماعی، خانوادگی و ملّی؛

6. رواج پیام های تبلیغی بی حد و حصر و به دور از ارزش های اسلامی و آرمان های انقلابی؛[2]

7. ایجاد شبهه های بسیار درباره انقلاب و نظام اسلامی.[3]

لازمه پیشرفت مطلوب در مسیر ارزش های اسلامی، این است که رسانه ملی با منکرات شایع یاد شده، مبارزه جدی کند و نقش مؤثر و کارای خویش را در فرهنگ سازی، به شیوه ای ایده آل و مترقّی نشان دهد. به همین دلیل، بازنگری و ایجاد خلاقیت و نوآوری در این مجموعه، ضرورتی اجتناب ناپذیر است و می طلبد که نیازهای اساسی این رسانه، در دو حیطه درون و برون سازمانی، مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد. البته ابتدا لازم است آثار بسیار منفی گرایش به منکرات در رسانه ها و مطبوعات، ذکر و سپس به این موضوع به عنوان راهکار مقابله با منکرات مذکور پرداخته شود. مهم ترین آفاتی که ممکن است بر رسانه ها عارض شوند، عبارت اند از:

1. دور کردن مردم از هویت گرایی و هویت شناسی خود؛

2. فاصله گرفتن از ارزش ها و باورهای مکتبی و رواج ناهنجاری ها؛

3. فاصله گرفتن از نقش آگاه سازی و تبدیل شدن آنها به عرصه کنش و واکنش های غیر منطقی؛[4]

4. غلبه الگوهای مبتنی بر غرب گرایی و رواج فرهنگ غربی؛

5. ترویج مدل های ناکارامد و ابزاری، چون: اقتدارگرایی، توسعه ظاهریِ مبتنی بر بازار و جنبه های تجارتی.[5]

راهکار محو منکرات رسانه ای
این موضوع به دو بخش قابل تفکیک است: درون سازمانی، برون سازمانی.

1. به نظر می رسد از منظر درون سازمانی، برای مقابله با آفات یاد شده، به طرح کلی نیاز باشد؛ یعنی ارائه فکر برای بهبود و ارتقای کمیت و کیفیت فعالیت های سازمانی همچون: افزایش راه های صحیح بهره وری، کاهش هزینه ها، عرضه تولیدات یا خدمات جدید و تولید برنامه ها و مواد رسانه ای با بهره گیری از روش های بهتر و بازنگری در روش های گذشته. همچنین بازنگری در فرایند فعالیت اداری، به همراه کاهش بوروکراسی و تلاش در جهت کیفیت بخشیدن به امور، در کنار بالا بردن دانش و ایجاد تجربه ها و تخصص ها در میان عناصر و کارکنان مجموعه رسانه.[6]

2. رسانه های جمعی، خصوصاً رسانه های تصویری، با توجّه به نقش ممتاز آنها در شکل دهی افکار عمومی و قدرت فرهنگ سازی باید همواره و از جمیع ابعاد بر عملکرد خود نظارت کنند؛ نظارتی که بتواند مجموعه کوشش های رسانه ای را در بازگرداندن قدرت و خصلت ارزشی به درون خود کارساز جلوه دهد، نه اینکه کوشش های آن به مثابه عاملی ترس آور و مهیب و تحت سلطه بیگانگان جلوه کند.[7]

به طور کلی، ارزیابی عملکرد در برنامه های رسانه ای باید در صدر فعالیت های رسانه قرار گیرد و در مسیر هدف؛ یعنی معیارهای مصوب، کیفیت مطلوب برنامه ها و حفظ هنجارگرایی دینی قدم بردارد.[8]

3. لازم است رسانه ها به عنوان وسیله ای برای اشاعه و ترویج صحیح دین، مطرح باشند. همچنین در این جهت، زمینه ای برای مشارکت و گفتگوی نسل های مختلف جامعه فراهم آورند و عامل پرورش و تبلور افکار عمومی جهت انتقال صحیح فرهنگ باشند تا هم تصدیق کننده ارزش ها و باورهای مردمی باشند و هم فاصله میان زندگی خصوصی و اجتماعی آنها را کاهش دهند.[9]

4. مبنای برنامه و ارزیابی رسانه ای نباید فقط متکی بر قضاوت مخاطبان باشد؛ زیرا اکثریت و عموم مخاطبان، وقوف کامل و جامعی به ارزش ها و عوامل تأثیرگذار بر خودشان و نیز توانایی تشخیص حق و باطل بودن را ندارند.[10]

5. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، با صراحت بر ضرورت حاکمیت ارزش ها در رسانه ها و نیز ابزارهای ارتباط جمعی، تأکید کرده است و بر لزوم حرکت صدا و سیما در جهت روند تکاملی انقلاب اسلامی، اشاعه فرهنگ اسلامی، بهره گیری از اندیشه های متفاوت در این زمینه، و از طرفی جلوگیری از ترویج خصلت های تخریبی و ضدّ اسلامی سخن گفته است.

همچنین در ماده 9 قانون اساسنامه سازمان صدا و سیما، بر هدف اصلی سازمان به عنوان «دانشگاهی عمومی»، بر ایجاد محیط مساعد برای تزکیه و تعلیم انسان و رشد فضائل اخلاقی و شتاب بخشیدن به حرکت تکاملی انقلاب اسلامی در سراسر جهان، تأکید شده است.[11]

همفکری با مردم
به لحاظ برون سازمانی، مخاطبان صدا و سیما، مردم هستند و از این منظر، رسانه در همه روز و در خصوصی ترین فضاهای زندگی آنها حضور دارد و از جایگاه و اهمیت فراوانی در مواجهه با رسانه برخوردارند.

به عبارت دیگر: سازمان صدا و سیما به عنوان متولّی رسانه های جمعی، می تواند جنبه بیرونی و به تعبیری، خروجی فعالیت های خویش را به سمتی سوق دهد که نه تنها موجب بروز خلاقیت و نوآوری های بنیادی در بینندگان و شنوندگان گردد، بلکه با نوآوری در برنامه های ارائه شده، گامی جدی در تثبیت آرمان ها و ارزش های انقلابی و حفظ هویّت اصلی آنها بردارد و این مقصود با کاربردی کردن برنامه ها در عرصه های دینی و اجتماعی و ایجاد زمینه برای گسترش همکاری های مطلوب مردم و رسانه در مسیر ارتقای سطح اندیشه و تفکّر مخاطبان، امکان پذیر و عملی می گردد.[12]

نتیجه
مهم ترین نتیجه این مقاله، آن است که برای مقابله با فساد و ترویج هرج و مرج، باید در ایجاد فضاهای نو و ابتکارات خلاّقانه و مطابق با ارزش های الهی و شعائر اسلامی در عرصه رسانه، کوشید و در حقیقت فضای رسانه باید به رشد مطلوب فرهنگی و اجتماعی اسلامی کمک کند و این امر ممکن نمی شود مگر اینکه رسانه در درون و برون، وظیفه الهی و مسئولیت اجتماعی خویش را به منصه ظهور رساند.

پی نوشت ها
1 . مصباح دوستان، رضا صنعتی، قم، نشر همای غدیر، ص 130 133.

2 . همان؛ مجموعه دروس رشته علوم ارتباطات اجتماعی، هیئت علمی سنجش تکمیلی، تهران، نشر سنجش، ج1، ص 258 268.

3 . تهاجم شیطانی، م. سلحشور، قم، انتشارات فیضیه، بهار1380ش، ص 37 و 38.

4 . فصلنامه اندیشه صادق، مقاله «رسانه ملی در افق هنجارگرایانه»، جلال غفارّی، ش 24، ص10 14.

5 . همان، ص18و19؛ مجموعه دروس رشته علوم ارتباطات اجتماعی، ص 293 295.

6 . ماهنامه رواق هنر و اندیشه، مقاله «نوآوری و رسانه»، وحید حیاتی، ش 23، ص12 و 13.

7 . فصلنامه پژوهش و سنجش، مقاله « نظارت چشم سوم رسانه»، علی اکبر قاضی زاده، ش28، ص46 و 47.

8 . همان، مقاله «مروری بر نقش تحلیل محتوا در نظارت و ارزیابی»، مرضیه رضائیان، ش28، ص85.

9. برگرفته از نوار جلسات پروفسور مولانا در شورای برنامه ریزی مرکز طرح و برنامه ریزی صدا و سیما، خرداد 1384ش.

10 . وسائل ارتباط جمعی و تغییر ارزش های اجتماعی، فرامرز رفیع پور، تهران، نشر کتاب فرا، چ1، ص 9 و10.

11 . فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق7، مقاله «تعامل دین و رسانه از دیدگاه حقوق»، محسن اسماعیلی، ش21، ص23 27؛ مقاله «رسانه ملی در افق هنجارگرایانه»، جلال غفاری، شماره 24، ص22و23.

12. برای مطالعه تفصیلی این موضوع ر.ک: فصلنامه رواق هنر و اندیشه، ش23، ص14 16، مقاله «نوآوری و رسانه».


تعداد امتیازات: (0) Article Rating
تعداد مشاهده خبر: (388)
کد خبر: 4990
  • منکرات رسانه ای

RSS comment feed نظرات ارسال شده

هم اکنون هیچ نظری ارسال نشده است. شما می توانید اولین نظردهنده باشد.

ارسال نظر جدید

تنها کاربران ثبت نام کرده مجاز به ارسال نظر می باشند.
اين ماه: 68907                              ديروز: 2601                              امروز: 312

کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت برای تبیان خراسان جنوبی (سال 2018) محفوظ می باشد.