04

اپوزیسیون رسانه ای و جنگ نرم

اپوزیسیون رسانه ای و جنگ نرم

مجله حصون /فروردین و اریبهشت 1389 ، شماره 23

مقدمه

 اشاره کوتاه و مختصر به تعریف اپوزیسیون، بیان انواع آن و نیز، تفکیک اپوزیسیون سیاسی به اپوزیسیون خیابانی، نخبگانی و رسانه ای برای درک مطالب اصلی مقاله، اجتناب ناپذیر است. مبحث اصلی مقاله، تبیین ارتباط بین اپوزیسیون رسانه ای و جنگ نرم است و نیز، بخشی از مقاله به شیوه های مشترک جنگ رسانه ای و راه های مقابله با آن، پرداخته است.

 تعریف اپوزیسیون

 اپوزیسیون در لغت به معنای ضدیت، مخالفت و مقابله است. این ضدیت ها، مخالفت ها و مقابله ها، انواع متعدد می یابد از جمله:

 دسته اول: اپوزیسیون بیرونی که شامل همه کسانی می شود که خارج از مرزهای کشوری قرار می گیرند که اپوزیسیون علیه آن فعالیت می کند و در جریان است. آن ها از لحاظ مشی مختلف اند، زیرا ممکن است مشی آنان، موجی از لزوم اصلاحات تا ضرورت براندازی را شامل شود. اپوزیسیون گاهی براندازی را به صورت نظامی به میان می آورد البته این اقدام، اغلب با حمایت و پشتیبانی عملی و نظامی کشورهای بیگانه صورت می گیرد و نیز، آنان در دنیای معاصر و اغلب، براندازی را با حمایت از این کشورها اما در یک پروسه نرم و رسانه ایی دنبال می کنند، بنابراین، ضدیت آن ها، گاه جنبه اقتصادی، فرهنگی و گاه جنبه سیاسی و رسانه ایی پیدا می کند. (خرمشاد: 1388، 4)

دسته دوم: اپوزیسیون درونی اند، آن ها هم چون اپوزیسیون در خارج از مرزها، در عقیده و مشی، با هم اختلاف دارند اما بر خلاف اپوزیسیون بیرونی، بیشتر میل به ضرورت اصلاحات دارند تا اقدامات براندازانه. برخی از اپوزیسیون داخلی، قانونی و برخی دیگر غیرقانونی اند. (فانی یزدی: 1386، 10)

مخالفت اپوزیسیون داخلی و خارجی با یک نظام سیاسی، دارای ابعاد گسترده ای از امور سیاسی تا اقتصاد، فرهنگ و مانند آن را در برمی گیرد. اغراض آن ها، اغلب خیرخواهانه نیست یا نتیجه اقدامات اپوزیسیونی آنان، آب در آسیاب دشمن ریختن است. (آشوری: 1385، 29)

 با استفاده از آنچه در معنای اپوزیسیون گفته شد، می توان اپوزیسیون را به این شکل تعریف کرد:

»اپوزیسیون به احزاب، گروه ها و جریان های مخالف یک نظام سیاسی و ضد انقلاب اطلاق می شود. جریان های اپوزیسیونی به دلیل تضادهای ایدئولوژیک، سیاسی و منافع اقتصادی، در برابر یک رژیم به مبارزه می پردازند. آنان علاوه بر این که ایدئولوژی های مختلف دارند، ممکن است در داخل یا خارج از کشور، فعال بوده و راهبردهای مبارزه با رژیم یا انقلاب از سوی آنان، متفاوت باشد، یعنی طیفی از آن ها به مبارزه غیر قهرآمیز و بخشی به مبارزه خشونت آمیز و براندازانه روی می آورند.« (مظفری: 1387، 16)

 انواع اپوزیسیون

 دسته بندی های متعددی در تقسیم بندی اپوزیسیون صورت گرفته که البته هر یک، بر ذوق و سلیقه ای خاصی استوار است. استوارسازی انواع اپوزیسیون بر ذوق و سلیقه شخصی، مخالفت هایی را با این تقسیم بندی ها پدید آورده اما تقسیم بندی و تفکیک اپوزیسیون به فرهنگی، اقتصادی، نظامی و سیاسی، کمتر مورد منازعه قرار گرفته است.

 اپوزیسیون اقتصادی:

 اپوزیسیون اقتصادی به معنای مخالفت های آشکار و پنهانی است که از طریق ابزارهای مالی، پولی، کالایی، سرمایه گذاری و مانند آن، صورت می گیرد. اپوزیسیون های اقتصادی به شکل سازمان یافته و غیر آن، جمعی و فردی و نیز، گاه با ظاهرسازی های قانونی اما با هدف ضربه زدن به نهادهای رسمی و یا به قصد تخریب کوتاه مدت و یا دراز مدت زیرساخت های اقتصادی، وارد عرصه های اپوزیسیونی می شوند، البته آن ها تا جایی پیش می روند که به منافع اقتصادی شان لطمه نخورد اما گاه، منافع اقتصادی خود را برای دسترسی به منافع بزرگ تر، قربانی می کنند لذا آنان ممکن است با ابزارها و توانمندی های اقتصادی وارد میدان های سیاسی هم شوند گرچه در ابتداء و به دلیل تجربه های اقتصادی، در عرصه های اقتصادی به مخالفت برمی خیزند ولی بعضا از توان اقتصادی خود برای بسیج مخالفان علیه نظام سیاسی یا حمایت مالی از کاندیداهای خاص و همفکر، برای ورود به مراکز تصمیم گیری و... بهره می گیرند. بنابراین، روشن است که اپوزیسیون اقتصادی پیچیده، موثر و متنوع است. (ابوالحسنی: 1388، 5)

 اپوزیسیون فرهنگی:

 اپوزیسیون فرهنگی یعنی گروهی که سر و کار با نرم افزارها دارند و از آن طریق می کوشند با تغییر روش، منش و گروش مخاطبان، آنان را با خود همراه سازند. هدف نهایی اپوزیسیون های فرهنگی چون اپوزیسیونیست های اقتصادی و. .. تأثیرگذاری و یا براندازی حکومت و نهادهای حکومتی است. اپوزیسیونیست های فرهنگی اغلب به نتایج فوری کار خود نمی اندیشند و با صبر و بردباری در پی دستیابی به نتایجی اند که در صورت وقوع و حصول، با ثبات تر و ماندنی تر از نتایجی است که اپوزیسیونیست های اقتصادی و سیاسی و نظامی به دست می آورند. ابزارهای مورد استفاده در اپوزیسیون فرهنگی، با گسترش رسانه های ارتباط جمعی، گستره جهانی و فراگیر یافته است. یک مقاله یا یک کتاب و حتی وبلاگی و سایتی نیز می تواند در نقش اپوزیسیون فرهنگی ظاهر شود. شایعه، طنز، کاریکاتور، sms و. .. هم توانایی قرار گرفتن در مدار مخالفت های فرهنگی علیه یک نظام سیاسی را دارند. اپوزیسیونیست های فرهنگی بی سر و صدا کار می کنند و میل زیادی به مخفی ماندن در انظار دارند ولی آنان همچون همکاران خود در عرصه های سیاسی، اقتصادی و. .. گاه کاسه صبرشان لبریز می شود و آشکارا و عجولانه وقوع تغییرات مورد نظر خود را می طلبند. (قلی پور: 1386، 21)

 اپوزیسیون نظامی:

 اپوزیسیون نظامی، گروه یا گروه های مخالفی اند که اغلب آشکارا و با توسل بر سلاح و ابزارهای جنگی، درصدد سرنگون سازی نظام های سیاسی بر می آیند و یا نظام های سیاسی را با زور و خشونت، وادار به پذیرش خواسته های خود می کنند. اپوزیسیون نظامی ابتداء در خفاء، شکل می گیرد اما بعدها خود را می نمایاند. معمولا برخورد نظام سیاسی با اپوزیسیون نظامی شدیدتر از سایر گروه های اپوزیسیونی است به آن دلیل که، گروه های اپوزیسیونی نظامی، موجودیت نظام سیاسی را در کوتاه مدت، هدف می گیرند. اپوزیسیون نظامی بیش از دیگر اپوزیسیون ها با قدرت های خارجی و با کشورهای همسایه، در ارتباط است و از کمک های لجستیکی و. .. آنان بهره می گیرد. ترور و انفجار و گاه جنگ رو در رو، از مهم ترین ابزارهای مخالفت این نوع از اپوزیسیون در ضدیت با رژیم های سیاسی است. (خرمشاد: 1388، 8)

 اپوزیسیون سیاسی:

 اپوزیسیون سیاسی به معنای اپوزیسیونی است که به کاربرد ابزارهای سیاسی چون انتخابات در مخالفت با نظام سیاسی حاکم توجه می کند. اپوزیسیون فرهنگی و اقتصادی حرکتی بطئی و تدریجی دارند و از این رو، کمتر در کانون توجه نظام های سیاسی قرار می گیرند در حالی که خطرشان کمتر از خطر اپوزیسیون سیاسی نیست.به علاوه، اغلب نام اپوزیسیون سیاسی بیشتر شنیده می شود، زیرا اپوزیسیون سیاسی بیش از اپوزیسیون های دیگر، قدرت و حاکمیت سیاسی موجود و مستقر را هدف می گیرد، و حفظ قدرت و حاکمیت از سوی نظام سیاسی حاکم، مهم تر از حفظ قدرت و حاکمیت اقتصادی و فرهنگی جلوه می کند لذا برای حفظ آن، تلاش بیشتری به عمل می آورد. همچنین، اپوزیسیون سیاسی از ابزارهای آشکارتری نسبت به دیگر اپوزیسیون ها استفاد می کند، لذا آشکار بودن ابزارهای مورد استفاده در اپوزیسیون سیاسی، زودتر دیده می شود و به طور طبیعی نسبت به آن، واکنش فوری تری از سوی نظام سیاسی صورت می گیرد.

 اپوزیسیون سیاسی را می توان به انواع خردتر زیر تقسیم کرد. (قندچی: 1386، 12)

 1. اپوزیسیون خیابانی:

 اپوزیسیون خیابانی را می توان به عنوان یک واژه و اصطلاح نوظهور اما مبتنی بر شرایط پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری ایران تلقی کرد. به بیان دیگر، ابزارهای اپوزیسیون خیابانی، تخریب اماکن دولتی، ضربه زدن به اموال وابستگان به نظام سیاسی، زخمی کردن و کشتن مأموران انتظامی، دولتی و نظامی و مانند آن خواهد بود. هدف در اپوزیسیون خیابانی، سرنگونی حکومت و یا تغییر کلی آن و یا پذیرش همه خواسته های آنان توسط حکومت است. طی یک دهه اخیر، دو بار، نظام جمهوری اسلامی شاهد خیابانی شدن اپوزیسیون بوده است، یک بار در 18 تیر 1378 و یک بار دیگر در 23 خرداد 1388 و چند مدتی پس از آن. بهانه برای حوادث 18 تیر 1378، توقف روزنامه سلام وابسته به جناح اصلاح طلب و بهانه برای حوادث 23 خرداد 1388 تقلب در دهمین انتخابات ریاست جمهوری بوده است. در این دو حادثه، همه ابزارهای یک شورش خیابانی مورد استفاده قرارگرفت. آتش زدن اتوبوس ها، تخریب بانک ها، حمله به افراد و کشته شدن تعدادی از آن ها، حضور پر سر و صدا در خیابان با شعارهای تند علیه حاکمیت از آن جمله بود، اما در این دو حادثه، به دلیل تدابیر رهبر معظم انقلاب اسلامی و حمایت های مردمی از نظام سیاسی از جمله راهپیمای های گسترده 23 تیر 1378 و حماسه 9 دی و 22 بهمن 1388 و قدرت عمل نیروهای انتظامی و نظامی، اپوزیسیون خیابانی به هدف های خود دست نیافت.

 2. اپوزیسیون نخبگانی:

 در مطالعه اپوزیسیون شخصیت گرا و نخبگانی، نگاه و توجه به نخبگان و خواص، جلب می شود. نخبگان می توانند انواع مختلف و متنوعی از اپوزیسیون را نمایندگی و یا رهبری کنند. معمولا نخبگان یا خواص در فضای اپوزیسیونی، قادرند مشکلات زیادی برای حکومت و جامعه ایجاد کنند. توجه به همین نقش موثر خواص و تأثیرپذیری عوام یا توده ها از آن ها موجب شده است بارها مقام معظم رهبری به ضرورت بصیرت خواص اشاره نماید. نخبگان در همه بخش های جامعه چون بازار، مطبوعات و به ویژه در دانشگاه حضور دارند و لذا تأثیرگذاری آنان، بیش از اپوزیسیون های فرهنگی، نظامی و اقتصادی است. نخبگان با بهره گیری از دانش بیشتر که از مهم ترین شاخصه های آنان است به اثرگذاری بر دیگران، دست می زنند. به علاوه، بخشی از آن ها از ابزارها و توانمندی های مالی و مطبوعاتی در افزایش قدرت نخبگی و تأثیرگذاری بر مردم، برخوردارند. (قندچی: 1388، 3)

 3. اپوزیسیون رسانه ای:

 برخی ترجیح می دهند به جای آن که در یک گروه سیاسی مخالف نظام سیاسی حاکم عضو شوند و از آن طریق، مخالفت های خود را علیه حاکمیت ابراز نمایند، از طریق رسانه های ارتباط جمعی و مستقل از هر گروه سیاسی، به این کار بپردازند. امروزه اینترنت و موبایل در اختیار همه است و ابراز مخالفت از طریق این ابزارها، اغلب غیرقابل ردیابی و یا ردیابی آن، بسیار مشکل است و فرد یا افراد اپوزیسیون، با احساس خطر کمتری، نقطه نظرات خود را منعکس می کنند. همین ابزارهای مخالفت، با ضریب اعتماد بیشتری از سوی اپوزیسیون خارج از کشور مورد استفاده قرار می گیرد، البته به این ابزارها، ابزارهای رسانه ای دیگری چون ماهواره و شبکه های تلویزیونی و ایستگاه های رادیویی اضافه می شود. اپوزیسیون رسانه ای در داخل کشور از زبان دوپهلو، طنزآلود، اشاره ای، مختصرگویی، و گوشه و کنایه سود می برد. در حوادث پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری در ایران، اپوزیسیون رسانه ای نقش پر رنگی پیدا کرد و از این رو، می توان گفت: در ایران، اپوزیسیون رسانه ای یا دیجیتالی شکل گرفته است. اپوزیسیون رسانه ای می تواند اصطلاح جدیدی باشد که منظور و مراد از آن، ابراز مخالفت و ضدیت با نظام سیاسی حاکم، اغلب از طریق وسائط ارتباط جمعی است، و از این جهت اپوزیسیون رسانه ای را نه در بحش اپوزیسیون فرهنگی بلکه در بخش اپوزیسیون سیاسی، قرار می دهند. (علی بابایی: 1384، 152)

 اپوزیسیون رسانه ای و جنگ نرم

 در ارائه یک تعریف واحد و یا جامع از جنگ نرم، اجماعی وجود ندارد اما تعاریف زیر، بخش مهمی از مفهوم جنگ نرم را ارائه می کنند:

 جان کالینز - تئوریسین دانشگاه ملی جنگ آمریکا - جنگ نرم را چنین تعریف می کند: »استفاده طراحی شده از تبلیغات و ابزارهای مربوط به آن برای نفوذ در مختصات فکری دشمن با توسل به شیوه هایی که موجب پیشرفت مقاصد امنیت ملی می شود.« ارتش ایالات متحده در آیین رزمی خود، آن را بدین صورت تعریف نموده است: »جنگ نرم، استفاده دقیق و طراحی شده از تبلیغات و دیگر اعمالی است که منظور اصلی آن، تاثیرگذاری بر عقاید، احساسات، تمایلات و رفتار دشمن، گروه بی طرف و یا گروه های دوست است.«

 (دی، وی. ای، جنگ روانی، ترجمه گروه علوم انسانی جهاد دانشگاهی، تهران: دفتر مرکزی جهاد دانشگاهی، بی تا، ص 12)

 بنابراین جنگ نرم را می توان هرگونه اقدام نرم، روانی و تبلیغات رسانه ای دانست که جامعه هدف را نشانه گرفته و بدون درگیری و بدون استفاده از زور و اجبار، جامعه هدف را به انفعال و شکست وامی دارد. جنگ روانی، جنگ سفید، جنگ رسانه ای، عملیات روانی، براندازی نرم، انقلاب نرم، انقلاب مخملی، انقلاب رنگی و... از اشکال یا اسامی دیگر جنگ نرم است. (همان)

 با توجه به تعاریفی که از جنگ نرم ارائه شد، اصلی ترین عناصر سازنده آن عبارت است از:

 تاثیرگذاری بر عقاید، احساسات، تمایلات و رفتار دشمن، گروه بی طرف و یا گروه های دوست، تبلیغات و ابزارهای مربوط به آن برای نفوذ در مختصات فکری دشمن، توانایی شکل دهی ترجیحات دیگران، اقدام روانی و تبلیغات رسانه ای.

 اغلب این عناصر، در تعریف از اپوزیسیون رسانه ای به صورت مستقیم و غیرمستقیم هم نقش دارند، لذا اپوزیسیون رسانه ای بدون تبلیغات، رسانه، تغییر فکر و. .. معنا پیدا نمی کند، لذا اپوزیسیونیست های رسانه ای و طراحان جنگ نرم، نبرد خود را بر تبلیغات استوار کرده اند. هدف آن ها تأثیرگذاری بر عقاید افراد و جامعه است. (قربانی: 1388، 2) در این راستا همان گونه که گفتیم، رسانه مؤثرترین ابزار جنگ روانی به شمار می رود. برخی از تاکتیک هایی که با این هدف توسط رسانه اعمال می شود، به شرح زیر است:

 سانسور: حذف عمدی بخشی از اخبار یا استحاله آن، به منظور شکل دادن عقاید و اعمال دیگران

 تحریف: تغییر در متن پیام به شیوه های گوناگون و دست کاری خبر با تعدیل، شاخ و برگ دادن و ایجاد جاذبه در آن

 ایجاد دشمن فرضی: دشمن جلوه دادن شخص، اشخاص و یا هر هدف دیگری برای مخاطب با القای پیام های گوناگون و پیاپی (زنجیره ای) با طراحی از پیش تعیین شده

 القای بخشی از حقایق: حذف بخش یا بخش هایی از یک پیام برای تحت تأثیر قرار دادن مخاطب از راه کم رنگ کردن بخشی از پیام و پر رنگ جلوه دادن بخشی دیگر

 محک زدن: انتشار پیامی خاص برای ارزیابی اوضاع جامعه و یا ملاحظه بازخورد نظر حاکمان یا گروهی خاص در جامعه

 گسترش ادعا به جای اظهار واقعیت: شیوه ای که در آن، پیامی مهم در سطح جامعه گسترش می یابد تا در پی آن، گروه یا شخصی خاص، مجبور به ارایه پاسخ شوند. (نژاد سلمانی: 1386، 7)

 شایعه: زمانی که خبر در دسترس نباشد و یا منبع خبر، موثق نباشد، رسانه با تولید شایعه به هدف القای پیام دست می یابد؛ این هدف می تواند شامل ایجاد یک تنش و یا تسکین دادن به یک تنش در جامعه باشد.

 استفاده از عواطف مخاطبین: در این روش، رسانه با به کارگیری الفاظی در متن پیام، تلاش می کند بار عاطفی پیام را افزایش داده و با برانگیختن احساسات او پیام خود را القا کند.

 استفاده از دو خبر واقعی برای طرح یک خبر ساختگی: در این شیوه، رسانه می کوشد، دو خبر مرتبط به هم را که کاملاً سندیت دارد، به گونه ای در کنار هم قرار دهد تا پذیرش خبر سوم مرتبط با آن که می تواند دروغ باشد، به راحتی برای مخاطب میسر شود.

 پیچیده کردن خبر برای کشف نشدن حقیقت: در این شیوه، رسانه با فرستادن انبوهی از پیام های گوناگون، ذهن مخاطب را از پیگیری پیام اصلی دور می کند.

 ارایه قطره چکانی اطلاعات: در این شیوه، برای اعتماد سازی و نیز عادت دادن مخاطب به پیگیری اخبار، اطلاعات تدریجی در اختیار مخاطب قرار می گیرد.

 دروغ بزرگ: گوبلز وزیر تبلیغات هیتلر می گفت: دروغ هر قدر بزرگ باشد، باور آن برای توده های مردم راحت تر است. دروغ را به حدی بزرگ بگویید که کسی جرأت فکر و تکذیب آن را نکند. نمونه بارز این شیوه در جنگ آمریکا با عراق و تسخیر سریع بغداد با گسترش خبر جنگ الکترونیک توسط رسانه های آمریکایی رخ داد. در انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری ایران، ادعای تقلب در انتخابات، یک دروغ بزرگ بود. (بابایی: 1388، 3)

 در پایان باید گفت، ابزار اصلی جنگ نرم و اپوزیسیونیست های رسانه ای، رسانه است و لاجرم، ابزار اصلی مقابله با آن نیز، نمی تواند چیزی جز رسانه باشد. برای مقابله با این طراحان جنگ رسانه ای، مقابله با آن ها، همواره مورد تأکید رهبر معظم انقلاب اسلامی بوده است، برنامه ریزی رسانه ای دقیقی لازم است و تعلل در این اقدام، ضایعات جبران ناپذیری را بر جامعه تحمیل می کند. از این روی، برخی از روش های مقابله با جنگ رسانه ای را که اپوزیسیون رسانه ای، طراحان و مجریان واقعی آن هستند، می توان فهرست وار به شرح زیر عنوان کرد: تعریف دوباره خط قرمزهای رسانه ای و حذف خطوط پیچیده نامدونی که بر پایه سلایق ترسیم شده است، نه مصلحت ها، با هدف بالا بردن حس اعتماد عمومی نسبت به رسانه، بازنگری و کاهش بورکراسی و سلسله مراتب طولانی تصمیم گیری در راستای انتشار سریع اخبار با هدف کنترل افکار عمومی توجه به نظریات گوناگون، به ویژه منتقدان در برنامه ها در راستای افزایش اعتماد عمومی و غنای محتوایی برنامه ها، استفاده از برنامه سازان هوشمند، فکور و آگاه به سیاست های جامعه و در عین حال، متخصص در امور برنامه سازی، پرهیز از جبهه گیری مشخص و آشکار درباره موضوعات و ارایه غیر مستقیم پیام برای اثرگذاری بیشتر، تلاش برای آموزش و ارتقای سطح توانایی هنرمندان و تولیدکنندگان آثار هنری در رسانه، تغییر و بازنگری در ساختارهای تولیدات رسانه ای متناسب با نیاز روز، تبیین ماهیت منابع و شبکه های خبری گوناگون برای مخاطب، بررسی و تلاش برای شناخت دقیق مخاطب و نیازهای او، ایجاد خلاقیت و نوآوری در تولید برنامه های متنوع و جذاب، بهره گیری از همه ظرفیت های هنری برای رساندن پیام، اطلاع رسانی مناسب و درست در برنامه ها، تلاش برای اعتمادسازی عمومی، و سرانجام، تبیین دقیق استراتژی مقابله با جنگ نرم و اپوزیسیون رسانه ای، باید از اهم موضوعات مورد توجه مدیران رسانه و دست اندرکاران فرهنگی کشور باشد و مهندسی پیام با بهره گیری از نقطه نظریات کارشناسان، متخصصان و اندیشمندان آگاه به مبانی هنری و اسلامی در اسرع وقت تدوین و اجرایی شود.

 منابع و مآخذ

 ابوالحسنی، علی، »بررسی پرونده اپوزیسیون در ایران«، masrotenews.com، 1388.

 خرمشاد، محمدباقر، »جامعه شناسی سیاسی ایران«، تهران: جزوه درسی دوره دکتری علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، 1388.

 خرمشاد، محمدباقر، »مردم سالاری دینی؛ تناقض یا تعامل«، خردنامه، 22 دی 1382.

 فانی یزدی، رضا، »درسی برای اپوزیسیون ایران«، farsnews.ir، 1386.

 قندچی، سام، »اپوزیسیون در خارج و داخل و چشم انداز ائتلاف ها«، iranscope.com، 1386.

 قندچی، سام، »اشکال اپوزیسیون ایران«، khabarnet.info، 1388.

 قربانی، محمد، »جنگ نرم، تبیین مفهومی، پیشینه تاریخی و تاکتیک ها«، farsnews.ir، 1388.

 قلی پور، محمد، »اپوزیسیون چیست؟« cloob.com، 1386.

 مظفری، آیت، »جریان شناسی سیاسی در ایران معاصر«، قم: زمزم هدایت، 1387.

 نژادسلمانی، محمدابراهیم، »از مدیریت بحران تا هدایت رسانه در جنگ نرم«، تهران: مجموعه مقالات سومین کنفرانس بین المللی جامع بحران، 1386.

 وی. ای، دی، »جنگ روانی«، ترجمه گروه علوم انسانی جهاد دانشگاهی، تهران: دفتر مرکزی جهاد دانشگاهی، بی تا.

تعداد امتیازات: (0) Article Rating
تعداد مشاهده خبر: (435)
کد خبر: 4996
  • اپوزیسیون رسانه ای و جنگ نرم

RSS comment feed نظرات ارسال شده

هم اکنون هیچ نظری ارسال نشده است. شما می توانید اولین نظردهنده باشد.

ارسال نظر جدید

نام

ایمیل

اين ماه: 135342                              ديروز: 4401                              امروز: 430

کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت برای تبیان خراسان جنوبی (سال 2018) محفوظ می باشد.