18

سیری در زیارت اربعین

سیری در زیارت اربعین

زیارت اربعین در بردارنده مفاهیم والایی است که راهنمای طالب حق و شرافت و آزادگی می باشد.

از اربعین به عاشورا

امام حسین (علیه السلام) راهنما و الگوی انسانیت و نماد آزادی خواهی و حق طلبی است که نور هدایت بخش او هرگز خاموش نخواهد شد. 

اربعین شهادت سالار شهیدان چشمه ای جوشان در بستر زمان است که حقیقت جویان آزاده را از عزت و شرافت سیراب می سازد. زیارت اربعین در بردارنده مفاهیم والایی است که راهنمای طالب حق و شرافت و آزادگی می باشد.

اربعین در متون دینی

واژه «اربعین» از واژگانی است که در متون دینی، حدیثی و تاریخی، بسیار به چشم می خورد و بعضی امور، با این واژه که به معنای عدد چهل است، تعریف شده اند؛ مثل روایاتی که از کمال عقل در چهل سالگی، آثار چهل روز اخلاص، آثار حفظ چهل حدیث، اجابت شهادت چهل نفر مؤمن در حق میت، عدم پذیرش نماز شراب خوار تا چهل روز، گریه چهل روز زمین، آسمان و فرشتگان بر امام حسین (علیه السلام)، و استحباب زیارت اربعین سخن می گویند و همین امر جایگاه و ارزش والای این واژه و عدد را در معارف اسلامی بیان می دارد.

درباره منشأ اهمیت روز اربعین در تاریخ شیعه، باید گفت که این روز از دو جهت کانون توجه قرار گرفته است: یکی از جهت بازگشت اسرا از شام به مدینه، و دیگری به سبب زیارت قبر سیدالشهداء توسط جابر بن عبدالله انصاری.

درباره استحباب زیارت اربعین نیز دو روایت بیان شده است: 

یکی روایتی است که در آن امام صادق (علیه السلام) زیارت اربعین را به صفوان بن مهران جمال تعلیم می دهد؛ دیگری روایتی ازامام حسن عسکری (علیه السلام) که زیارت اربعین را در زمره نشانه های پنج گانه مؤمن بیان می کند.

بیداری دوباره

زیارت اربعین در اعتقادات شیعیان از جمله نشانه های مؤمن محسوب می شود(1) در حالی که زیارت پر فیض عاشورا چنین وصفی ندارد.

به اعتقاد دین پژوهان ممکن است علت این باشد که زیارت عاشورا در سالروز فاجعه و اوج عزاداری شیعیان است، ولی چون بعد از چهل روز ممکن است احساسات شیعیان به نوعی سرد شده باشد، دوباره جرقه ای زده می شود که این حرکت بزرگ امام حسین (علیه السلام) زنده بماند.

در واقع زیارت اربعین، مدیریت ستودنی اهل بیت (علیهم السلام) را بعد از عاشورا احیا می کند.

در فرهنگ شیعه زیارت اربعین جایگاه ویژه ای دارد به طوری که امروزه شاهد حضور میلیونی زائرینی هستیم که از راه های دور و نزدیک خود را به بارگاه سالار شهیدان می رسانند و به ندای آن مظلوم غریب لبیک می گویند.

در این میان مهماندارانی که دار و ندار خود را به پای زائر حسین نثار می کنند و همگی افتخار خود را نوکری ابوالسجاد می دانند.

تحلیل محتوایی زیارت اربعین

زیارت اربعین که از طریق صفوان جمال از امام صادق (علیه اسلام) نقل شده و مرحوم شیخ عباس قمی در کتاب گرانسنگ مفاتیح الجنان در اعمال روز اربعین آن را آورده اند، دارای پیام ها و درس هایی است که لازم است به معارف مطرح شده در آن توجه شود.

در این زیارت شریف خطاب به اباعبدالله سلام هایی داده می شود که هر یک معرف ویژگی و خصلتی در رابطه با شخصیت امام می باشد از جمله: ولی الله، حبیب الله، خلیل الله، صفی الله، مظلوم شهید، اسیر کربات و قتیل عبرات؛ هر کدام از این صفات منقبتی از مناقب حضرت می باشد که در واقع زائر در مطلع زیارت اربعین درس امام شناسی را تعلیم می بیند و به آنها در محضر پروردگار شهادت می دهد که چنین امامی را به عنوان سرپرست قبول دارد و محبتش را در دل می پروراند.

در ادامه زیارت به برخی کرامت ها و خصائص امام شهید اشاره می شود:

...الْفَائِزُ بِكَرَامَتِكَ أَكْرَمْتَهُ بِالشَّهَادَةِ وَ حَبَوْتَهُ بِالسَّعَادَةِ وَ اجْتَبَيْتَهُ بِطِيبِ الْوِلَادَةِ وَ جَعَلْتَهُ سَيِّداً مِنَ السَّادَةِ وَ قَائِداً مِنَ الْقَادَةِ وَ ذَائِداً مِنَ الذَّادَةِ وَ أَعْطَيْتَهُ مَوَارِيثَ الْأَنْبِيَاءِ وَ جَعَلْتَهُ حُجَّةً عَلَى خَلْقِكَ مِنَ الْأَوْصِيَاءِ فَأَعْذَرَ فِي الدُّعَاءِ وَ مَنَحَ النُّصْحَ...

امام حسین (علیه السلام) طبق متن زیارت اربعین از سوی خداوند به کرامت شهادت نائل شده که سعادت ویژه ای برای ایشان می باشد. سرشت و گِل وجودی ایشان از هر نوع آلودگی به دور است و پاکیزه می باشد.

ایشان از جمله سروران و بزرگان و یکی از رهبران و مدافعان دین می باشد که میراث دار انبیاء می باشد و حجت پروردگار بر بندگان. برای هدایت گمراهان و به نیت خیرخواهی تمام تلاش خود را مبذول داشت، در دعوت خويش جايی برای عذر و بهانه باقی نگذاشت و از خيرخواهی دريغ نكرد.

از جمله  آثار و بركات نهضت اباعبدالله (علیه السلام) اين بود كه با قيام و جان نثاری خويش مردم را از جهالت و گمراهی نجات بخشيد. ایشان خون دل خود را در راه خدا ایثار كرد تا امت را از حيرت ضلالت و جهالت كه در اثر تسلط و تبليغات مسموم بنی اميه پيش آمده بود برهاند.

این تحلیل در یکی از فرازهای زیارت اربعین آمده است: «وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ فِيكَ لِيَسْتَنْقِذَ عِبَادَكَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَ حَيْرَةِ الضَّلَالَةِ»

و حسين (علیه السلام) خون قلب خود را در راه تو بذل كرد تا بندگانت را از جهالت و حيرت گمراهی برهاند. از همین روست که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)میوه دل خود را چراغ هدایت و کشتی نجات معرفی می کنند.

مرحوم شهيد مطهري (قدس سره) در توضيح فراز مذكور مي فرمايد:  «مقصود از جهالت مردم اين نبود كه چون مردم بی سواد بودند و درس نخوانده بودند مرتكب چنين عملی شدند، و اگر درس خوانده و تحصيل كرده می بودند نمی كردند . نه ، در اصطلاح دين، جهالت، بيشتر در مقابل عقل گفته می شود و مقصود آن تنبه عقلی است كه مردم بايد داشته باشند.»(2)

امام در برابر کسانی ایستاد که «قَدْ تَوَازَرَ عَلَيْهِ مَنْ غَرَّتْهُ الدُّنْيَا »؛ فريب زندگی آنها را به خود مشغول كرده بود؛ دنياي مادی، زخارف دنيايی، شهوات و هواهای نفس، آنها را از خود بيخود كرده بود؛ « وَ بَاعَ حَظَّهُ بِالْأَرْذَلِ الْأَدْنَى »؛ سهمی را كه خدای متعال برای هر انسانی در آفرينش عظيم خود قرار داده است - كه اين سهم عبارت است از سعادت و خوشبختی دنيا و آخرت - به بهای پست و ناچيز و غيرقابل اعتنايی فروخته بودند.(3)

امام حسين (عليه السلام) در مورد علت انحراف مردم كوفه و هدايت نشدن آنها فرمود: « فَقَدْ مُلِئَتْ بُطُونُكُمْ‏ مِنَ‏ الْحَرَامِ‏ وَ طُبِعَ عَلَى قُلُوبِكُمْ » شكم های شما از حرام پر شده و در نتيجه قلب های شما مهر شده است. (4) 

حرام خواری اثر وضعی بر روحيات انسان دارد، به طوری كه انسان حرام خوار در مقابل حق تسليم نمی شود و حاضر به پذيرش آن نمی گردد.

در واقع جبهه مقابل امام حسین (علیه السلام) جبهه اهل دنياست كه به دنياخواهی و لذت طلبی عادت كرده اند و قدرت دست کشیدن از زخارف و مادیات ندارند. 

با توجه به این فراز از زیارت اربعین سيدالشهداء (علیه السلام) در جايگاه مصلحی است كه با اين حركت خونين، مردم را به هويت انسانی خويش بازمی گرداند و پرچمدار آگاهی و هدايت مردم می باشد. 

کلام آخر

با گذشت زمان، این نکته به روشنی معلوم شد که امام حسین (علیه السلام) و یارانش مردان پیروز کربلا بودند. در کربلا آنان گرچه جان باختند، اسلام را حیاتی دوباره بخشیدند، رسم ستم ستیزی را به جهانیان آموختند، و خود نیز به فیض بزرگ شهادت دست یافتند.

از اعماق وجود فریاد می زنیم«ابد والله ما ننسی حسینا»

پی نوشت ها:

1-    امام حسن عسکری علیه السلام: عَلَامَاتُ الْمُؤْمِنِ خَمْسٌ صَلَاةُ إِحْدَى وَ خَمْسِينَ وَ زِيَارَةُ الْأَرْبَعِينَ وَ التَّخَتُّمُ بِالْيَمِينِ وَ تَعْفِيرُ الْجَبِينِ وَ الْجَهْرُ بِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمن الرَّحِيم (بحارالانوار،ج98،ص329)

2-    حماسه حسينى ، ج 3 ،ص 47

3-    بیانات مقام معظم رهبری در خطبه های نماز جمعه،26/1/79

4-    بحارالانوار،ج 45،ص8

تعداد امتیازات: (0) Article Rating
تعداد مشاهده خبر: (527)
کد خبر: 5699
  • سیری در زیارت اربعین

RSS comment feed نظرات ارسال شده

هم اکنون هیچ نظری ارسال نشده است. شما می توانید اولین نظردهنده باشد.

ارسال نظر جدید

تنها کاربران ثبت نام کرده مجاز به ارسال نظر می باشند.
اين ماه: 83050                              ديروز: 1912                              امروز: 26

کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت برای تبیان خراسان جنوبی (سال 2019) محفوظ می باشد.